Genel bakış
Testosteron en önemli erkeklik cinsiyet hormonudur. Kas yapısını, kemik yoğunluğunu, kan yapımını, metabolizmayı, ruh hâlini ve cinsel işlevi etkiler. Hekimler, kanda tekrarlanan ölçümlerde düşük testosteron değerleri saptandığında ve aynı zamanda isteksizlik, libido kaybı veya sertleşme sorunları gibi uyumlu şikâyetler bulunduğunda testosteron eksikliğinden (hipogonadizm) söz eder. Orta yaştan itibaren testosteron düzeyi yavaşça düşer; ancak tedavi gerektiren bir eksiklik normal bir yaşlanma belirtisi değil, başlı başına bir tanıdır. Değerlendirme laboratuvara dayalıdır: Testosteron düzeyi gün içinde belirgin şekilde dalgalandığı için farklı günlerde alınan en az iki sabah kan örneği belirleyicidir. Görüntülü muayenede şikâyetleriniz yapılandırılmış şekilde değerlendirilebilir, uygun laboratuvar testleri istenebilir ve sonuçlar ayrıntılı olarak görüşülebilir. Hekim değerlendirmesine bağlı olarak ardından tedavi başlatılabilir ve takip edilebilir – hedefli yaşam tarzı önlemlerinden düzenli kontrollerle yürütülen testosteron replasman tedavisine kadar. Gerekli fiziksel muayeneler gerektiğinde yüz yüze ayarlanır.
Sık görülen nedenler
Testosteron eksikliğinin birçok nedeni olabilir. En sık görüleni fonksiyonel hipogonadizmdir: Obezite, tip 2 diyabet, metabolik sendrom, kronik uykusuzluk veya tedavi edilmemiş uyku apnesi vücudun kendi testosteron üretimini baskılar. Kronik hastalıklar, belirgin stres, düzenli alkol tüketimi ve bazı ilaçlar – örneğin opioidler veya kortizon preparatları – da hormon düzeyini düşürebilir. Daha seyrek olarak neden doğrudan testislerdedir (birincil hipogonadizm), örneğin yaralanmalar, enfeksiyonlar veya kemoterapi sonrasında ya da Klinefelter sendromu gibi genetik hastalıklarda. İkincil hipogonadizmde ise hipofiz bezi veya hipotalamus üzerinden yürüyen hormonal denetim bozulmuştur; buna örneğin iyi huylu tümörler veya yüksek prolaktin düzeyi yol açabilir. Geçmişte anabolik steroid kullanımı da önemli ve sıkça gözden kaçan bir nedendir. Ayrım LH, FSH ve prolaktin gibi laboratuvar değerleriyle yapılır ve sonraki tanı ve tedavi adımlarını belirler.
Ne zaman doktora gidilmeli?
Sürekli bitkinlik, libido kaybı, sertleşme sorunları, istenmeyen kas kaybı veya çökkün ruh hâli gibi şikâyetler birkaç haftadır sürüyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa hekime başvurun. Erken laboratuvar tanısı, özgül olmayan belirtilerin yıllarca fark edilmemesini veya doğrulanmış tanı olmadan aceleyle tedavi edilmesini önler. Vakit kaybetmeden – mümkünse yüz yüze – incelenmesi gereken somut uyarı işaretleri şunlardır: testislerde ele gelen sertlik, kitle veya şişlik, yeni ortaya çıkan meme dokusu büyümesi, yeni görme bozuklukları veya alışılmadık şiddette baş ağrıları ile gerçekleşmeyen çocuk sahibi olma isteği. Geçmişte anabolik steroid kullandıysanız da yapılandırılmış bir değerlendirme yararlıdır. Tıbbi acil durum belirtilerinde – örneğin kalp krizi veya inmede görülebilen ani göğüs ağrısı, nefes darlığı, felç belirtileri, konuşma veya bilinç bozukluklarında – derhâl 112 acil çağrı numarasını arayın.